Przy badaniu okresowym do każdej butli zaglądamy od środka - endoskopem, przez szyjkę, po wykręceniu zaworu. Klient tego nigdy nie widzi, a szkoda, bo w środku dzieje się więcej, niż podpowiada wyobraźnia. Sfotografowaliśmy dwie butle z naszego warsztatu: 10-letnią przy pierwszej legalizacji i 40-letnią po mieszance spawalniczej. Różnica robi wrażenie - ale wnioski są inne, niż można się spodziewać.
Butla po 10 latach: pierwsza legalizacja
Tak wygląda wnętrze butli CO₂, która po dziesięciu latach od produkcji trafiła na pierwsze badanie. Metaliczna ścianka, miejscami drobny nalot - stan zupełnie normalny. Taka butla po próbie ciśnieniowej wraca do obiegu na kolejne lata.
Butla po 40 latach: mieszanka spawalnicza
A to wnętrze butli, która pracowała z mieszanką spawalniczą przez cztery dekady. Rdzawy nalot pokrywa praktycznie całą powierzchnię ścianki.
Ta butla przeszła badanie. I to jest w porządku
Zaskoczenie? To, co widać na zdjęciach, to rdza powierzchniowa - nalot, nie wżer. Przy ocenie wnętrza nie chodzi o to, czy ścianka jest ładna, tylko czy materiał ma ubytki. Wżer, czyli miejscowy ubytek ścianki, dyskwalifikuje butlę. Nalot - nie.
Jest też druga rzecz, której mało kto się spodziewa: w zamkniętej butli pod ciśnieniem rdza praktycznie nie ma jak się rozwijać. Korozja potrzebuje stałego dopływu wilgoci i tlenu z zewnątrz, a w zbiorniku wypełnionym gazem nie ma ani jednego, ani drugiego. Taka butla może stać z nalotem latami i nic złego się w niej nie dzieje.
Co naprawdę szkodzi butli? Otwarty zawór
Najgorsze, co można zrobić butli, to zostawić ją pustą z odkręconym zaworem. Wtedy wnętrze zaczyna „oddychać" - wilgoć z powietrza wchodzi do środka i korozja rusza na dobre. Prosta rada z warsztatu: zawór zakręcamy zawsze, także w pustej butli.
Endoskop to nie wszystko. Co jeszcze sprawdzamy?
Ocena wnętrza to tylko jeden z etapów badania okresowego. Oprócz tego:
- Waga butli. Każdą butlę ważymy i porównujemy z tarą wybitą na butli. Ubytek masy to metal, który zabrała korozja - i tu ciekawostka: największe ubytki miewają butle tlenowe.
- Gniazdo zaworu. Sprawdzamy stan gwintu w szyjce - to on trzyma zawór, więc musi być w nienagannym stanie.
- Próba ciśnieniowa wodna. Na koniec butla wypełniana jest wodą i idzie pod ciśnienie znacznie wyższe niż robocze.
Dlaczego próba jest wodna, a nie gazowa? Bo woda jest praktycznie nieściśliwa. Żeby zbudować ciśnienie, wystarczy dopompować jej odrobinę - więc nawet gdyby butla przy próbie gwałtownie się rozszczelniła, ten mały naddatek natychmiast „zrzuca" ciśnienie i nic się nie dzieje. Sprężony gaz magazynuje ogromną energię, woda praktycznie żadnej. Dlatego próbę robi się wodą - to bezpieczne dla ludzi i dla butli.
Ile butla musi wytrzymać? Zasada jest prosta: ciśnienie próbne to ciśnienie robocze plus połowa. Typowa 150-barowa butla azotowa czy argonowa musi więc wytrzymać 225 bar, a 300-barowa butla powietrzna - już 450. Ciekawiej robi się przy CO₂: roboczo dobija ledwie do 60 bar, a na próbie musi wytrzymać minimum 190. Skąd ten zapas? CO₂ siedzi w butli jako ciecz, a ciśnienie nad cieczą nie zależy od tego, ile gazu nabito, tylko od temperatury - i rośnie z nią bardzo szybko. Dlatego przy gazach skroplonych próby nie liczy się od ciśnienia w chłodny dzień, tylko od najgorszego scenariusza mocno nagrzanej butli. Kolejny powód, żeby butli nie trzymać latem na słońcu za szybą.
Jeszcze przed próbą ciśnieniową każda butla zostaje spisana do specjalnego rejestru UDT. Badanie zostawia więc ślad nie tylko na samej butli, ale i w dokumentach dozoru.
Butle nurkowe i powietrzne to inna liga
Ważne zastrzeżenie: powyższe dotyczy butli technicznych - CO₂, gaśnicowych, spawalniczych. Przy butlach nurkowych, powietrznych i do aparatów oddechowych rdza w środku jest traktowana znacznie ostrzej, bo z tych butli oddycha człowiek. Tam wnętrze oceniamy według surowszych kryteriów.
Endoskop przy badaniu to u nas standard - wnętrze ogląda każda butla, która przechodzi legalizację. Butlę możesz przywieźć do Modlnicy pod Krakowem albo wysłać - odeślemy po badaniu, z protokołem UDT.